برنامهٔ کوددهی باغ، یک تقویم ثابت نیست؛ واکنشی است به فنولوژی درخت، وضعیت خاک و آب و هوای همان سال. اما بدون چارچوب فصلی هم نمیتوان تصمیم گرفت. چارچوب زیر برای باغات میوهٔ معتدل ایران (سیب، گلابی، هلو، انگور، انار و بادام) تنظیم شده است و باید با آزمون خاک و سن درخت تنظیم شود.
زمستان — از خواب درخت تا نزدیک شکوفایی: این پنجرهٔ اصلاح خاک است. کودهای دامی کهنه و کاملاً پوسیده، گوگرد در خاکهای آهکی (ترجیحاً همراه آزمون خاک)، و تأمین مواد آلی از اوایل دی تا اسفند انجام میشود. در همین دوره، شستوشوی املاح با آبیاری زمستانه در باغات شور ارزش زیادی دارد؛ نمکی که حالا از پروفیل خاک خارج شود، بهار به ریشه فشار نمیآورد. کود نیتروژنه در زمستان کارایی کمی دارد و بخش زیادی از آن تلف میشود؛ صبر کنید تا خاک گرم شود.
اوایل بهار — شکوفایی تا تشکیل میوه: درخت در این دوره دو کار همزمان انجام میدهد: باز کردن برگ و تشکیل میوه. یک محلولپاشی ریزمغذی (روی و بور) در مرحلهٔ غنچهٔ متورم تا گلدهی، گللقاحی و تشکیل میوه را بهتر میکند. اولین کوددهی نیتروژنه با گرم شدن خاک و پس از ریزش گلبرگها شروع میشود؛ دوز بر پایهٔ سن درخت و باردهی سال قبل، و ترجیحاً بهصورت تقسیمشده در چند نوبت، نه یکباره.
تابستان — رشد میوه: پتاسیم نقش اصلی را میگیرد. در ماههای پایانی رشد میوه، تأمین پتاسیم کیفیت رنگ، طعم و اندازه را میسازد و برگها را برای سال بعد ذخیرهسازی میکند. آبیاری و کود را جدا نکنید؛ کوددهی در خاک خشک، ریشه را میسوزاند. برنامهٔ فولار برگ هم در تیر و مرداد مفید است، اما نه در گرمای ظهر و نه روی برگهای تشنه؛ صبح زود یا غروب، با دوز ملایم.
پاییز — پس از برداشت: شاید غیرمنتظرهترین نوبت کوددهی همینجا باشد. بعد از برداشت، درخت ذخیرهسازی برای بهار بعد را آغاز میکند؛ یک کوددهی متعادل ملایم در شهریور و مهر به ریشه اجازه میدهد تا قبل از زمستان، ذخیرهٔ نیتروژن و کربوهیدرات بسازد. قطع نیتروژن از اواخر پاییز به بعد، درخت را به خواب واقعی میبرد و مقاومت سرمایی را بالا میبرد.
یک تفکیک مهم را هم نگه دارید: نهال و درخت جوان با درخت بارور برنامهٔ متفاوت میخواهد. تا سالهای نخست باردهی، هدف ساختن اسکلت و کانوپی است و سهم نیتروژن نسبتاً بالاتر منطقی است؛ اما در درخت بارده، هر نیتروژن اضافه در تابستان به جنگ میوه میرود و رشد شاخه را به قیمت دانه و گوشت میوه بالا میبرد. برای باغهای نو، تقسیم کود به دوزهای ماهانه از فروردین تا پایان تابستان و قطع تدریجی از پاییز، الگوی کمخطری است که با آزمون خاک هر دو سال تنظیم میشود.
